توصیه های پزشکی

آیا كودك شما مبتلا به دیابت است؟

بیماری دیابت در اثر ناتوانی بدن در تولید انسولین ، یا كاهش یا عدم اثر انسولین درسوخت و ساز مواد قندی پدید می آید. امروزه، دیابت یكی از مهم ترین مشكلات بهداشتی – درمانی و اجتماعی – اقتصادی جهان محسوب می شود، به گونه ای كه بیش از ۱۵۰ میلیون نفر در دنیا مبتلا به این بیماری اند. در كشور ما نیز بالغ بر دو میلیون نفر به این بیماری دچارند. از آن جا كه خود بیمار و خانواده های آنها عمده ترین نقش را در درمان دیابت به عهده دارند، كسب اطلاعات لازم درباره دیابت به شیوه های گوناگون آموزشی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مبتلایان به دیابت باید یاد بگیرند كه چگونه قندخون خود را كنترل كنند تا از عوارض حاد و مزمن بیماری پیشگیری نمایند یا در صورت پدید آمدن این عوارض ، به موقع به مراكز بهداشتی – درمانی مراجعه كنند. در ادامه برای آشنایی بیماران، خانواده ها و كاركنان مراكز بهداشتی – درمانی با جنبه های گوناگون بیماری دیابت نكاتی را متذكر می شویم.

● دیابت چیست و انواع آن كدام است؟

دیابت یا بیماری قند به علت ناتوانی بدن در تولید یا مصرف انسولین پدید می آید. انسولین ماده ای است كه در بدن توسط لوزالمعده تولید می شود و باعث می گردد قند ، یا به عبارتی مهم ترین منبع انرژی بدن مورد استفاده قرار گیرد.

● در مورد تزریق انسولین چه نكاتی را باید مد نظر داشت ؟

۱) بیشتر كودكان به دو تا سه بار تزریق روزانه انسولین نیاز دارند كه در زمان های معین در هر روز انجام می شود.
۲) بیشتر كودكان به بیش از یك نوع انسولین نیاز دارند.
۳) این را كه چه نوع انسولین و چندبار تزریق در روز مورد نیاز است، پزشك شما تعیین می كند، زیرا احتیاج افراد مختلف، یكسان نیست.
۴) تزریق انسولین ممكن است سبب تجمع نامناسب بافت چربی یا تحلیل رفتن بافت چربی در منطقه تزریق شود. برای جلوگیری از این پیامد ، بهتر است هر دو بار جای تزریق را عوض كنید.
۵) با محبت و ملایمت برای كودك توضیح دهید كه اگر چه تزریق انسولین دردناك است، برای سلامت او ضروری می باشد.
۶) باید سعی كنید كه تزریقات با حداقل مقاومت كودك انجام شود؛ از این رو مقدار انسولین لازم را دور از دید كودك در سرنگ بكشید و سپس با حداقل سر و صدا و بدون ترساندن او، آن را تزریق نمایید. از وعده و وعید دادن یا ترساندن كودك برای تزریق انسولین اجتناب كنید.
۷) وقتی كودكتان بزرگ تر شد باید خود مسئولیت تزریق انسولین را به عهده بگیرد. در این مورد آموزش لازم را به او بدهید.

● تغذیه كودك دیابتی چگونه باید باشد؟

۱) باید بدانید كه رژیم غذایی مناسب و منظم در كنار تزریق انسولین برای كنترل بیماری كودك دیابتی اهمیت زیادی دارد تا مانع افت قندخون ( هیپوگلیسمی ) شود.
۲) كودك دیابتی در طول روز باید علاوه بر وعده های غذایی اصلی، حداقل سه نوبت نیز از مواد غذایی مناسب به عنوان وعده های فرعی ( در مجموع حداقل ۶ وعده غذا در روز) استفاده كند. در وعده های غذایی فرعی باید حتماً مواد نشاسته ای گنجانده شود.
۳) تغذیه قبل از خواب كودك مهم است زیرا از افت قند در طول شب جلوگیری می كند.
۴) رژیم غذایی مناسب شامل مواد نشاسته ای مثل نان، سیب زمینی، برنج، حبوبات، لبنیات، تخم مرغ و گوشت است. چربی غذا باید كم و بیش از نوع نباتی باشد و از غذاهای پر فیبر استفاده گردد.
۵) مقدار غذای مناسب برای كودك باید براساس میزان مصرف انسولین تنظیم شود. در این كار متخصص تغذیه به شما كمك می كند.
۶) قبل از فعالیت شدید مانند ورزش، كودك نیاز به مواد قندی دارد و در این مواقع حتی می توان از قندهای ساده مثل شكلات، آب نبات و … در صورت نیاز استفاده كرد. البته بهتر است فعالیت ورزشی مداوم، بیش از یك ساعت طول نكشد. كودك هر ساعت باید تغذیه شود.
۷) اگر برای كودك جشن تولد گرفتید، می توانید از شیرین كننده های مصنوعی برای كیك و شربت و … استفاده كنید. سالی یك بار خوردن كیك تولد ، در تنظیم قندخون مشكل زیادی ایجاد نمی كند ولی با نظر پزشك، می توانید چند واحد انسولین كریستال ، قبل از خوردن مقادیر زیاد كیك و شیرینی توسط كودك، به او تزریق نمایید.
۸) رژیم غذایی كودك باید آزاد باشد ولی این به آن معنی نیست كه هر چقدر دلش خواست مواد قندی مصرف كند. بهتر است مواد قندی ساده ( به جز میوه هایی كه حاوی املاح و ویتامین اند) از برنامه غذایی كودك حذف شوند و میوه های خیلی شیرین مانند انگور، خربزه و انجیر نیز به ندرت استفاده گردند.

● چه مشكلاتی در تنظیم قندخون كودك ممكن است پدید آید؟

۱) افت قندخون ( هیپوگلیسمی)
۲) بالا رفتن قندخون ( هیپرگلیسمی)
۳) كتواسیدوز

● افت قند خون ( هیپوگلیسمی)

یكی از موارد فوریتی ( اورژانس) كه یك كودك دیابتی ممكن است با آن مواجه شود، افت قندخون است كه احساس ضعف و گرسنگی یا بیهوشی و اغما ممكن است نشانه آن باشد.
چه مواقعی این وضعیت پیش می آید:
▪ وقتی كه كودك یك وعده غذا را فراموش كند.
▪ اگر هوا خیلی گرم یا خیلی سرد باشد.
▪ اگر ورزش شدید بدون تغذیه مناسب انجام شود.
▪ اگر انسولین بیش از نیاز مصرف شود.

● علامت های افت قندخون كدام است

در موارد خفیف تا متوسطِ پایین افتادن قندخون، علامت های زیر بروز می كنند:
۱) لرزش دست ، و احساس لرزش در عضلات
۲) پوست رنگ پریده
۳) عرق سرد
۴) ضربان تند قلب
۵) گرسنگی
۶) بی قراری و گریه
۷) سیاهی رفتن چشم ها
۸) خستگی و خواب آلودگی
۹) سردرد
۱۰) عدم تمركز

● در این مرحله چه باید كرد؟

باید به سرعت یك غذای شیرین مثل آب میوه، نوشابه، نصف لیوان آب و ۵ – ۴ حبه قند به كودك بدهید. بهتر است از شیرینی های جامد استفاده نكنید تا در صورت ایجاد تشنج، غذا به مجاری تنفسی كودك وارد نشود.
اگر پس از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه ، كودك احساس بهبود نكرد، این كار را تكرار كنید.
به دنبال بهتر شدن حال كودك، باید یك ماده غذایی كه قند آن جذب طولانی تری دارد به وی بدهید تا دوباره افت قند تكرار نشود. نمونه چنین غذاهایی ساندویچ پنیر یا شیر یا چند عدد بیسكویت است.
▪ در موارد افت شدید قندخون علامت های زیر دیده می شود:
۱) كاهش هوشیاری ( بیهوشی )
۲) تشنج

● در موارد افت شدید قندخون چه باید كرد؟

- به كودك بی هوش نباید از راه دهان ، غذا یا نوشیدنی بدهید چون وارد ریه شده، او را خفه می كند.
- كودك را به یك پهلو بخوابانید و چانه اش را به سمت پایین بكشید.
- به مركز فوریت های پزشكی خبر دهید.
- اگر آمپول گلوكاگون ( هورمونی است كه در بدن تولید می شود و قندخون را بالا می برد ؛ برعكس انسولین ) در دسترس دارید، مقداری از آمپول را طبق دستور پزشك به صورت زیر جلدی یا عضلانی به كودك تزریق كنید.
در مواردی كه گلوكاگون در دسترس نیست، می توان از محلول گلولز استفاده كرد.

fax: (+98 21) 22 25 82 48, tel: (+98 21) 22 25 82 45-7 , email:info@pardisnoor.com      Design By Simiaco